Օլեգ Յանկովսկի. «Դժվար է ապրել առանց հեքիաթի»
Փետրվարի 23-ին ռուսական կինոյի և թատրոնի մեծ արտիստը՝ Օլեգ Յանկովսկին կդառնար 82 տարեկան: Դժվար է նշել մեկին, որն այդքան սիրված և ճանաչված էր հետխորհրդային տարածքում և որի մեծությունը ժամանակի հետ ավելի է ընդգծվում: Առաջարկում ենք ընթերցել Տատյանա Բոլոտովսկայայի հարցազրույցը Օլեգ Յանկովսկու հետ, որը հրապարակվել է «Կուլտուրնայա ստոլիցա» ամսագրում:
Տատյանա Բոլոտովսկայա -Դուք մի անգամ ասել եք, որ հեքիաթներով երես առած եք...
Օլեգ Յանկովսկի -Դե ոչ, իմ կյանքում հեքիաթները շատ չէին։ Իմ կյանքը բավականին ծանր է եղել։ Ծնունդը Ջեզկազգան քաղաքում։ Էվակուացիա։ Բռնադատված հայր։ Հորս կորուստը: Մայրս երեք երեխա էր մեծացնում: Իսկ հեքիաթը... Ես դա ասել եմ ֆիլմերի մասին. նկարահանվել եմ մի քանի հրաշալի ֆիլմերում՝ «Սովորական հրաշք», «Բարոն Մյունհաուզեն»։ Հետո ինքս նկարահանեցի «Արի ինձ տեսնելու » ֆիլմը, քանի որ այդ խորշն ազատ էր, և ես ուզում էի հեքիաթի նման մի բան անել: Ե՛վ երեխաների, և՛ մեծահասակների համար շատ դժվար է ապրել առանց հեքիաթային պահի, որը դրական հույզեր կբերի հոգուն և սրտին։
Տ.Բ. -Դուք նման ֆիլմերի կարիքն ունե՞ք։
Օ.Յ. -Ունեմ:
Տ.Բ. -Ի՞նչ միտում եք տեսնում ռուսական կինոյում:
Օ.Յ. -Ես լավատեսորեն եմ նայում ապագային։ Եթե անգամ դաշտը չես մշակում, հողից տարբեր ծաղիկների և խոտաբույսերի այնպիսի բազմազանություն է աճում... Ընդհանրապես Արարիչն այնպես է կազմակերպել Ռուսաստանը և գուցե դա է մեր ուժը, որ մենք բոլոր ցնցումներով հանդերձ, շատ հոգևոր երկիր ենք, և այստեղ ամեն ինչ, կարծես, աճում է առանց դրա համար որևէ նախապայմանի։ Կարծում եմ, որ դեռ կլինեն ինչ-որ հոգևոր պայթյուններ՝ և՛ գրականության մեջ, և՛ կինոյում և՛ թատրոնում:
Տ.Բ. -Վերջերս ինչ-որ վառ մշակութային տպավորություններ ունեցե՞լ եք:
Օ.Յ. -Ես ապրում եմ մշակույթի աշխարհում, ուստի, հավանաբար, ավելի տեղեկացված եմ, քան միջին վիճակագրական հանդիսատեսը։ Ես գիտեմ, թե որ ֆիլմին կամ ներկայացմանը գնալ: Շատ դուր եկավ Զվյագինցևի «Վերադարձը»... Չեմ կարող ասել, որ նույնպիսի ցնցում եմ ապրում ժամանակակից կինոյից, ինչպիսին 70-ականներին ապրում էի «Մահը Վենետիկում», «Կոնֆորմիստը» և «Թռիչք կկվի բնի վրայով» ֆիլմերից։ Իսկ «Կնքահայրը»։ Եվ ինչպիսին էր Նինո Ռոտայի երաժշտությունը։ Թվում է, թե ֆիլմ է մաֆիայի մասին, քրեական ֆիլմ, բայց իրականում այնքան իմաստուն կինոնկար է՝ ընտանիքի, դավաճանության և արյան զգացողության նման հասկացությունների մասին։ Այնտեղ այնպիսի շեքսպիրյան կրքեր են...
Տ.Բ. -Կուզենայի՞ք:
Օ.Յ. -Կրքե՞ր։ Ավելի լավ է՝ ոչ։ Արվեստում կուզենայի։ Բայց կյանքում՝ ոչ... Իհարկե, իմ մասնագիտության մեջ հուզական ապրումները շատ պետք են, որ կարողանաս լավ իմաստով նախանձել մեկին։ Բայց, ավաղ, այսօր հոգեբանական բացահայտումներ չկան։ Արվեստը դարձել է ինչ-որ սառը, հաշվենկատ։ Իսկ արվեստը նախևառաջ պետք է կապված լինի զգացմունքների հետ։
Տ.Բ. -Այդ դեպքում, որտեղի՞ց եք ստանում այդ զգացմունքները։ Շփումի՞ց: Կամ գուցե գրքերի՞ց։
Օ.Յ. -Չեմ կարող ասել, որ ընթերցող մարդ եմ։ Երբեմն սկսում եմ կարդալ և շուտով ինձ բռնում եմ այն մտքի վրա, որ չեմ հասկանում, թե ինչ եմ կարդում։ Այդ պատճառով գիրքը վերցնում եմ ձեռքս, երբ արդեն գիտեմ, որ դա հրաշալի ստեղծագործություն է։ Երբ հայտնվեց Պաբլո Կոելյոն, կուլ էի տալիս նրա ստեղծագործությունները։ Գրավիչ գիրք է Պավել Սանաևի «Ինձ թաղեք շրիշակի տակ» գիրքը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը...
Տ.Բ. -Մի անգամ ասել եք, որ երազում եք,որ Ձեզ տեսնելով հարցնեն, թե ում հետ է եկել Ֆիլիպ Յանկովսկին...
Օ.Յ. -Այդպիսի պատմություն կա Տարկովսկու մասին։ Գրողների տան ռեստորանում նստած էին Արսենի և Անդրեյ Տարկովսկիները։ Եվ հարց հնչեց. «Ո՞ւմ հետ է եկել Արսենին»։ «Որդու հետ»։ Տարիներ անցան։ Անդրեյն արդեն նկարահանել էր «Իվանի մանկությունը» և «Ռուբլյովը»։ Հերթայան անգամ եկան ռեստորան. «Ո՞ւմ հետ է նստած Անդրեյ Տարկովսկին»։ «Հոր հետ»։ Իմ դեպքում դա ավելի բարդ է։ Որովհետև ես արտիստ եմ, իսկ բանաստեղծներին ավելի շատ գիտեն են իրենց ստեղծագործություններով։ Բայց ինձ շատ հաճելի է, երբ խոսում են իմ որդու մասին։ Որդու ուրախությունն ու հաջողությունը հոր համար ամենակարևորն են։ Ինձ համար երջանիկ օր էր, երբ մենք միասին «Նիկա» ստացանք, Ես՝ «Սիրեկանը» ֆիլմում դերի համար, իսկ Ֆիլիպը՝ «Շարժման մեջ» ֆիլմի համար։ Լուսանկար կա, որտեղ մենք երկուսս էլ աներևակայելիորեն ուրախ ու երջանիկ, կանգնած ենք մեր Նիկաների հետ։
Տ.Բ. -Ֆիլիպը բնավորությամբ նմա՞ն է ձեզ։
Օ.Յ. -Բնավորությամբ՝ ոչ։ Ինչ-որ ընդհանուր բան կա՝ պլաստիկայի, շարժման մեջ։
Տ.Բ. -Հաճա՞խ եք շփվում նրա հետ։
Օ.Յ. -Չեմ կարող ասել, որ հաճախ։ Նա զբաղված է, ես զբաղված եմ։ Երբ Լենկոմի հյուրախաղերն էին Սանկտ Պետերբուրգում, իսկ Ֆիլիպը Պետերբուրգում ավարտում էր «Սուսերակիրը» ֆիլմի աշխատանքը, մենք ժամանակ գտանք, հաճույքով նստեցինք, սուրճ խմեցինք, հիացանք Սուրբ Իսահակի տաճարով, խոսեցինք ֆիլմերի և հեռանկարների մասին։
Տ.Բ. -Կուզենայի՞ք աշխատել Ֆիլիպի հետ։
Օ.Յ. -Մենք առաջարկ ստացանք Ակունինից. ես Ֆիլիպի ֆիլմում պետք է խաղայի հասուն Ֆանդորինին։ Դա հետաքրքիր կլիներ։
Տ.Բ. -Հավանաբար, հրաշալի է որդուն ենթարկվելը...
Օ.Յ. -Ի՞նչ է նշանակում ենթարկվել։ Չնայած այո, նա առաջնորդում է, նա ստալկեր է։ Բայց ես միշտ ռեժիսորի համահեղինակն եմ դառնում։ Անգամ Անդրեյ Տարկովսկու նման ռեժիսորը, որը խիստ ռեժիսուրա ունի և հեղինակային կինո, նա միևնույն է, այս կամ այն կերպ լսում էր իմ կարծիքը։ Ի վերջո, ռեժիսորն առաջարկում է կառուցվածքը, մինչդեռ դերասանն է հոգի ներշնչում դերին։ Եվ ներկայացումը կամ ֆիլմը կախված է նրանից, թե որքան հետաքրքիր և ակտիվ կլինես դու։ Երբեմն նույնիսկ ռեժիսորն է զարմանում: Հիշում եմ՝ «Կապույտ ձիեր կարմիր խոտի վրա» ներկայացման վերջին փորձերից մեկից հետո Մարկ Զախարովն ինձ ասաց. «Օլեգ Իվանովիչ, եկեք իմ սենյակ» և ասաց մի բան, որը կհիշեմ ամբողջ կյանքում. «Օլեգ, ես այլևս չեմ կարող օգնել ձեզ այս դերում»։ Ռեժիսորից դա լսելը թանկ արժե։ Դա դերասանական ամենամեծ մրցանակն է։
Տ.Բ. -Ձեզ հաջողվե՞ց ամբողջությամբ դիտել «Դոկտոր Ժիվագո»-ն:
Օ.Յ. -Այդպես էլ չկարողացա այն ամբողջությամբ դիտել։ Ինձ նվիրել են DVD-ն, բայց ժամանակ չունեմ։ Բայց որոշ վճռորոշ տեսարաններ ես նայեցի։ Դա ազնիվ ֆիլմ է, նկարահանված բարոյական մարդու կողմից, ինչպիսին ես համարում եմ Ալեքսանդր Պրոշկինին։ Հաճելի է, որ ֆիլմն առաջադրվել է ТЭФИ մրցանակի... Ֆիլմի սցենարիստ Յուրի Արաբովը շատ բան է ավելացրել իր կողմից։ Կոմարովսկին միշտ բացասական կերպար է համարվել։ Բայց մենք նրան դիտարկել ենք այսօրվա և ժամանակակից մարդկանց տեսանկյունով։
Տ.Բ. -Այսօր շա՞տ են «Կոմարովսկիները»։
Օ.Յ. -Կարծում եմ՝ շատ են:
Տ.Բ. -Լարայի հետ հանդիպումը նրան հանեց հավասարակշռությունից …
Օ.Յ. -Այո։ Նա իսկապես շատ լավ էր ապրում, վայելում էր կյանքի պտուղները։ Բայց կյանքում հաճախ է այդպես լինում։ Նա ուժեղ, խորամանկ մարդ է։ Չնայած նա, անշուշտ, ունի իր բարոյականությունը։ Շատ բանում ինքը՝ Լարիսան է մեղավոր (ծիծաղում է)։ Այնուամենայնիվ կինն է տալիս ազդակը։
Տ.Բ. -Դժվա՞ր է դիմադրել ազդակին։
Օ.Յ. -Շատ։ Եվ Ադամը չկարողացավ դա անել՝ համտեսեց խնձորը։ Հատկապես, երբ տարիքային տարբերություն կա… Ես խաղում եմ Տրիգորինին՝ «Ճայ»-ում։ Անտոն Պավլովիչ Չեխովը, որը հասկանում էր կյանքը, սիրում էր կանանց, նույնպես նմանատիպ պատմություն է գրել. Տրիգորինը խելացի, կրթված մարդ է, բայց հանդիպելով Նինա Զարեչնայային սկսեց իրեն երեխայի պես պահել... Անուններ չեմ նշի, բայց կյանքից գիտեմ օրինակներ, երբ տարեց տղամարդիկ հանդիպելով երիտասարդ կնոջը այնքան ուժեղ ազդակ են ստանում, որ մանկության գիրկն են ընկնում: Մարդը չի հասկանում, թե ինչ է կատարվում իր հետ։
Տ.Բ. -Սե՞ր։
Օ.Յ. -Սերը կարող է միակողմանի լինել: Դուք տեսնում եք չէ, թե ինչպես են երիտասարդ աղջիկներն ակնհայտ հաշվարկով ամուսնանում իրենցից շատ ավելի մեծ տղամարդկանց հետ: Եվ Աստված գիտի՝ ինչ են անում տղամարդկանց հետ: Եվ տղամարդիկ հանդուրժում են դա...
Տ.Բ. -Գիտեմ, որ դուք պատրաստվում եք ֆիլմ նկարահանել «Մեր ժամանակի հերոսը» վեպի հիման վրա, որում նախատեսում եք անդրադառնալ նույն թեմային...
Օ.Յ. -Չէի ցանկանա խոսել այն մասին, ինչը դեռ չկա: Բայց այդ պատմությունն այլ է, ընդհակառակը, տղամարդը վախեցած էր, քանի որ ներքուստ պատրաստ չէր այդ ուժեղ զգացմունքներին: Կարծում եմ, որ դա արձագանք կգտնի հանդիսատեսների սրտում քանի որ շատերն են այդ իրավիճակում: Երբ որոշակի ակտիվ կյանք եք ապրել, և հոգին քրքրված է հատակի փալասի նման։ Եվ տղամարդը վախեցավ զգացմունքներից, կնոջ հարձակումից։ Բայց դա ապագայի գործ է...
Տ.Բ. -Ձեր Կարծիքով կիրքը կործանարա՞ր է։
Օ.Յ. -Իհարկե՛։
Տ.Բ. -Ճի՞շտ է, որ «Աննա Կարենինա»-ում դուք խաղացել եք Կարենինին, որը զգալիորեն տարբերվում է ընդունված կերպարից։
Օ.Յ. -Իմանալով, թե ինչպես են նրան խաղացել նախորդ ֆիլմերում, կարծում էի, որ նա արժանի է ինչ-որ այլ մոտեցման։ Ֆիլմի ռեժիսոր Սերգեյ Ալեքսանդրովիչ Սոլովյովի հետ մենք ընդհանուր լեզու գտանք։ Կարծում եմ համակրանքը Կարենինի կողմը կլինի... Շատ եմ ցավում նրա համար։ Նա կորցրել է ամեն ինչ. և՛ կնոջը՛ և որդուն։ Տեսարանը, որում նա հրաժարվում է որդուց, երբ ասում է. «Ես ատում եմ որդուս: Սարսափելի է խոստովանել դա», -այնպիսի լարումով ստացվեց:
Տ.Բ. -Նման դերեր խաղալուց ինչ-որ բան կոտրվո՞ւմ է ձեր հոգում։
Օ.Յ. -Ոչ։ Չպետք է կոտրվի։ Այլապես կարելի է խելագարվել։ Եվ նման դեպքեր լինում են երբ դերասանների կյանքը տխուր ավարտ է ունենում: Բայց պետք է վերահսկողություն լինի և ամուր հոգեբանություն, հակառակ դեպքում կխելագարվես։ Դրանով հանդերձ, դերասանը պետք է ճկուն նյարդային համակարգ ունենա: Նյարդ-պարանները դերասանին չեն օգնի: Դերասանի՝ Աստծո պարգևած լավ մարմինը նման է Ստրադիվարիուսի ջութակի։
Տ.Բ. -Մի հարցազրույցում դուք ասել եք, որ դերասանի աչքերն անպայման պետք է փայլեն։ Իսկ եթե դրանք չե՞ն փայլում։
Օ.Յ. -Նշանակում է՝ արտիստ չէ (ծիծաղում է)։ Թեև շատ են դերասանները, որոնք ամեն ինչ հիանալի են անում տեխնիկայի շնորհիվ։ Բայց եթե հաշվի առնեք, որ աչքերը հոգու հայելին են, ապա, իհարկե, հոգին պետք է փայլի։
Տ.Բ. -Ի՞նչն է ձեզ թռիչքի զգացողություն տալիս։
Օ.Յ. -Հավանաբար, երբ ամեն ինչ լավ է ընթանում։ Եվ լավ եղանակ է, լավ տրամադրություն, և՛ ընտանիքում է ամեն ինչ լավ, և՛ աշխատավայրում։ Այդ ժամանակ ուզում ես թռչել և ոչնչից չվախենալ։
Տ.Բ. -Դուք զգուշավո՞ր մարդ եք։
Օ.Յ. -Զգույշ եմ: Վերջիվերջո «Ձուկ» եմ: Ես մանևրում եմ։ Ես բավականին դիվանագիտական էություն ունեմ։ Մարկ Զախարովի պատվիրաններից մեկը, որը նա ասաց, երբ ինձ ընդունեց թատրոն. «Մի՛ փչացրեք հարաբերությունները ոչ մեկի հետ, որովհետև թշնամին չի լքում Մոսկվան»... Ընդհանրապես, Մարկ Անատոլևիչը շշմելու մարդ է և հանճարեղ ռեժիսոր։ Նա զգում է դերասանի ներուժը և կարող է բացահայտել անգամ այն, ինչը քնած է նրա մեջ։ Օրինակ, կարո՞ղ էի պատկերացնել, որ նա ինձ կտա Լենինի դերը «Կապույտ ձիեր կարմիր խոտի վրա» ներկայացման մեջ, ապա՝ Մյունհաուզենի դերը։ Նա լավ աչք ունի, լավ հոտառություն և ինտուիցիա։ Զախարովի հետ շատ բան ենք արել, և տա Աստված էլի կանենք։
Տ.Բ. -Ազատ ժամանակը տո՞ն է։
Օ.Յ. -Ոչ (ծիծաղում է)։ Կյանքի խիստ ռիթմը լավագույնը չի ստեղծել. չեմ կարողանում կազմակերպել հանգիստս։ Սիրում եմ նստել ճոճաթոռին՝ մի բաժակ սուրճով, ծխամորճով. մտածել դերի մասին։ Կարենինի գրեթե ամբողջ դերը սովորել եմ կնոջս հետ՝ պատշգամբում։ Նա ստուգում էր տեքստը։ Այնտեղ այնպիսի հսկայական մենախոսություններ կան։ Եթե ինձ հարցնեիք, թե որն է դերի վրա աշխատելու ամենադժվար պահը, ես կպատասխանեի. «տեքստը սովորելը»։ Դուք չպետք է պարզապես այն սովորեք։ Դա պետք է գլխից հասնի ոտքերին: Դու չպետք է դրա մասին մտածես: Միայն այդ դեպքում կարելի է գտնել ճիշտ վիճակը և հետաքրքիր լինել բեմում ու տեսախցիկի առջև։
Տ.Բ. -Դուք հակվա՞ծ եք ինքնավերլուծության։
Օ.Յ. -Շատ։
Տ.Բ. -Հավանաբար միայն արտասահմանում կարող եք Ձեզ թույլ տալ նստել հրապարակում և սուրճ խմել։ Իսկ ընդհանրապես ինչպե՞ս եք վերաբերվում ժողովրդականությանը:
Օ.Յ. -Առայժմ դիմանում եմ, բայց դա շատ ծանր փորձություն է։ Պետք է կարողանալ դիմանալ դժվարություններին... Դերասանները պետք է սիրված լինեն։ Ինչ ժողովրդականություն «թափվեց» Բեզրուկովի գլխին «Բրիգադայից» հետո։ Իսկ ինչպես են սիրում մեր էստրադայի աստղերին։ Դա բնական է։ Հաճախակի էկրաններին հայտնվելը դժվար թե ժողովրդականություն լինի։ Դա ճանաչում է։ Կես տարով անհետացիր, և քեզ կմոռանան։ Իսկ երբ դերը լավ է խաղացված, և այն արձագանք է գտել հանդիսատեսի մոտ, հետք է թողել, ստիպել է մտածել, ուրեմն այն շատ խորն է ներթափանցել: Եվ նման դերասանին երկար ժամանակ չեք մոռանա: Այն, ինչ Ինոկենտի Միխայլովիչ Սմոկտունովսկին էր անում իշխան Միշկինին խաղալիս, երկար ժամանակ մնացել է իմ հիշողության մեջ...
Իսկ Աստված ինձ ուղարկեց «Սուր և Վահան»-ը, ապա «Ծառայում էին երկու ընկեր»։ Ես պատրաստ էի նկարահանվել ամեն դերում, ինչ ինձ առաջարկում էին։ Շատ սխալներ թույլ տվեցի։ Հետո ինքս ինձ ասացի. «Կանգ առ, կանգ առ... Չէ որ դու պետք է կառուցես քո ստեղծագործական կյանքը, վերլուծես, թե ինչի մեջ ես ներգրավված, ում հետ ես աշխատում և արդյոք զիջումների չես գնում։
Տ.Բ. -Ինքներդ ձեզ ասո՞ւմ եք Ձեր հերոսի՝ բարոն Մյունհաուզենի խոսքերը՝ «Ժպտացե՛ք, պարոնայք, ժպտացե՛ք»։
Օ.Յ. -Ասում եմ։ Չէ որ լինում են դժվար ժամանակահատվածներ։ Ես, անկասկած, հակված եմ դեպրեսիաների, հատկապես աշնանը, նոյեմբերին, երբ ժամը 4-ին արդեն մութ է... Օրգանիզմդ դիմադրում է, և սկսվում է։ Այդ ժամանակ է, որ պետք է քեզ զբաղեցնես աշխատանքով և ասես. «Ժպտա, ժպտա»։ Ջերմացնում է միտքը, որ շուտով Նոր տարի է։ Իսկ հետո օրը կերկարի:
Թարգմանությունը՝ Սեդա Հոգոցյանի