Պոեզիա

Սեպտեմբերի 3-ը բացառիկ մտավորականի՝  բանաստեղծ, թարգմանիչ, նարեկացիագետ, գրականագետ Հրաչյա Թամրազյանի հիշատակի օրն է՝  նրա մահվան 10-րդ տարելիցը: Անգամ մեկ տասնամյակ անց նրա  պոեզիայի   սիրահարների, մտերիմների ու բարեկամների համար դժվար է ընդունել պոետի վախճանի իրողությունը: Բայց Հրաչյա Թամրազյանն այսօր ոչ միայն չխամրող  հիշողություն է, այլև մշտական ներկայություն՝ անհանգիստ հայի, անբասիր մտավորականի իր կերպարով, նարեկացիագիտական իր ժառանգությամբ, Մատենադարանի նորակերտ շենքի շքեղ համապատկերով  և իհարկե իր պոետիկ արվեստով, որը հոգիներ է ջերմացնում և ամոքիչ ուժ ունի:

«ArtCollage» -ի ընթերցողներին ենք  ներկայացնում Հրաչյա Թամրազյանի բանաստեղծությունների շարքը՝ նրա տարբեր տարիների ժողովածուներից:

Փոխակերպություն

Ու քեզ թվում է՝ ոչինչ չես հիշում…

Որ անդունդներից նոր տողեր ծնվեն՝

Քեզ անհրաժեշտ է կյանքի մի փշուր,

Մի կտոր երկինք, հույսի մի ծվեն։

Ամեն ինչ այդպես պիտի կատարվի,

Ու որ չթախծես օրերում մռայլ,

Դու հոգենյութդ ծառին ես տալիս

Ու քո ավիշով ներծծվում նրան…

Զարթնում է կարոտն այդ սաղարթախիտ՝

Անսահման մի սեր–անսահման մի գութ,

Մի տարաշխարհիկ, լուսավոր թախիծ,

Եվ այդպես բառն է աշխարհը գրկում։

*** 

Օրը սկսել մի մաքուր շնչից,

Բառեր գրառել թղթին սպիտակ,

Հասկանալ, որ սա դեռ ավարտը չի,

Որ նոր ուղիներ մեզ խոսքը կտա:

Եվ դեռ չի գտել ոչ ոք վախճանն իր

Ճանապարհներում այս անհանգրվան –

Ու հարակայող խոսքն է հանճարեղ

Ներհյուսում կյանքը դրվագ առ դրվագ:

Ու մեզ մնում է չպղծել խոսքը

Ու մաքուր շնչով բառն արտաբերել,

Պեղել ավազը ու գտնել ոսկին,

Որ քեզ անապակ ջրերն են բերել:

Այս ունայն կյանքում դու ոչինչ չունես –

Սպառել իսկույն քո ինչքը չնչին,

Հետո արթնանալ ամայությունից

Ու խոսքը սկսել այդ մաքուր շնչից:

21. 07. 2014

Անկշռություն                      

Դստերս՝ Շուշանիկին

Մենք նման ենք մի հոգնած նավորդի,

Որ դեգերում է կյանքում հեղհեղուկ...

Ու մի օր հանկարծ անձուկ կարոտից

Հին երգերի պես մեր կյանքն ենք պեղում:

Բայց ո՞ւմ ենք գտնում, արդյոք մե՞նք ենք դա  -

Հին շերտերի տակ զառամած կյանքի՝

Արձանիկներն այդ՝ երբևէ կերտած՝

Իբրև հարացույց ու ճակատագիր:

Թե՞ վերադարձի խորհուրդը այլ է՝

Երբ մենք կտրված կյանքից հողեղեն

Վերադառնում ենք այն հին վայրերը,

Ուր մենք ենք ապրել, ուր մենք ենք եղել:

Ասես անցնում ես ինքդ քո կողքից,

Ու քեզ տանջում է կարոտը անհուն.-

Ինչ է անրջում այդ պահին հոգին,

Ծանրանո՞ւմ է նա, թե՞ թեթևանում:

Ճակատագրի այս հողմերի մեջ

Մենք չգիտենք՝ մեզ բախտն ուր կքշի,

Մե՞նք ենք հողեղեն այս խորշը հիմնել,

Որտեղ թախծում է հոգին անկշիռ...

03. 01. 2008

Բուսական կյանք 

Օրերը գալիս-գնում են անվերջ,

Ու նա հորդառատ արցունք է թափում:

Ու ճողփալով իր արցունքների մեջ

Աճում է դանդաղ – իբրև մարդաբույս:

Մինչ հույսի ծիլն է զարթնում իր հոգում՝

Վաղ առավոտյան ցողով թաթախվող,

Ու նրան կենաց ջուրն է ոռոգում,

Նա տարածվում է - իբրև մարդախոտ:

Ու չորանում են ակունքներն ամեն՝

Կրկին ամլության կյանքը մատնելով,

Բայց նա սովոր է քարից ջուր քամել,

Նա հողն է քանդում իր արմատներով:

Ու լույսն է միայն, որ անաղարտ է,

Նա ողջ էությամբ լույսն է ընկալում,

Ու բարձրանում է նրա սաղարթը,

Ու կյանքն է դանդաղ կեղևակալում:

20. 06. 2015

Համլետ

Խավարի մեջ է օրը խորանում –

Խելահեղ կրքի ու հույզի բեմեր,

Բայց առաջվա պես չեմ կարողանում

«Իմ զեղումները ես չափաբերել»:

Լուռ են շուրթերը, ու հուշարարի

Մատներն են շարժվում օրերի հանգույն,

Ո՞վ է հարվածում ստեղնաշարին,

Սրտիդ լարերին ո՞վ է նվագում:

Ո՞վ է դեռ այնտեղ տխուր հեծեծում

Այնքան հուզառատ ու հուզախռով,

Երբ կալանված են օրերը հեղձուկ,

Երբ տապալված է կեցվածքը խրոխտ:

Գալիքից եկող խոսքեր հեռահար,

Անցյալից եկող խելահեղ կանչեր,

Բայց մոտալուտ է օրը վերահաս,

Երբ մենք ինքներս մեզ կճանաչենք:

Դատարկ կյանք – անշունչ իրերի աշխարհ,

Որ պիտի իրենց անունով կոչել,

Կյանքի հղացքն է դա դերաբաշխված,

Սակայն դերերը դեռ սրտովդ չեն:

«Հայելի պահել բնության առաջ –

Ցույց տալու համար այս ժամանակին

Իր տեսքն ու տիպը»,- դրա հակառակն

Արդեն թատրոնն է, որ գիտենք անգիր,

Որ հավակնում է դուրս գալ ասպարեզ,

Հոխորտալ կյանքի հարթ մակերեսին,

Նոքա չեն, սակայն, խորքն իր արարել՝

Խեղկատակները արյան կրկեսի:

Սակայն տողերով ուղի հարթելիս

Շփվում ես կյանքին – եղծած բնագիր.

«Ես լոկ շվի չեմ կյանքի մատներին,

Որ ինչպես ուզի – այնպես նվագի»:

«Խելագարվում է իր մտքի թափից»,-

Երբ արվե՛ստը մեծ՝ կյա՛նքն է փլուզվել

Ուր պիտի ողբա ու արցունք թափի

Մի վերջի՜ն, վերջի՜ն խելակորույս սեր:

Ձոն

Ռոբերտ Աբաջյանին

– Մենք բարեկամ չունե՛նք, ո՞վ է մեր թշնամին,

Այս հարցումն է հնչում մահվան նման հզոր,

Կռվի ժամին ահեղ և փորձության ժամին,

Ո՞ւր է մեր թշնամին, երբ մահապարտ մի զորք

Արդեն բարեհուսո լեռնապարերն անցավ,

Հաղթանակն է տոնում հոգու համազարկով,

Ու լեռներն են կերտում առասպելդ, Արցա՛խ,

Ու հնչում է նորից հարցումն ահազանգող:

– Մենք բարեկամ չունենք, ո՞վ է մեր թշնամին,

Մենք զարկել ենք նրան տիրույթներում այս սուրբ,

Մեզ փորձության մի՛ տար մեր փորձության ժամին,

Տո՛ւր մեզ ոչ թե զրահ, այլ զորավոր ցասում:

07.04.2016

Հրաչյա Թամրազյան