Վիլհելմը, որ թագավոր չէր

Նրան հանդիպեցի Ամստել գետի ափին: Ավելի ճիշտ՝ տեսա, քանի որ հանդիպելը ենթադրում է փոխադարձություն, ու ես վստահ չեմ, որ ինքը ինձ տեսել էր այն պահին, երբ ես նկատեցի նրա լայնեզր, շագանակագույն գլխարկը, որ իմ կարծիքով՝ պետք է, որ մնացած լիներ Վան Գոգի ժամանակներում, այն էլ ոչ բոլորի գլխին: Արտաքնապես բոլորովին նման չէր, նկատի ունեմ՝ հանճարեղ հոլանդացուն, բայց արածով... Չէ, ականջները տեղում էին, մորուքը՝ նույնպես, այ մազերն ամենևին էլ ամառային արև չէին հիշեցնում, լրիվ սպիտակել էին՝ հատուկենտ հուշելով, որ նախորդ կյանքում սև են եղել: Մաշկն, ամեն դեպքում, թուխ էր, ինչից վստահ կարելի էր պնդել, որ այս մարդն այս կողմերից չէ, ու ամենայն հավանականությամբ ծնվել է հարավում, այնտեղ, որտեղ արևն անողոք է գտնվում իր որդիների հանդեպ, որոնց միակ սփոփանքը ծովը նետվելն է:

Սրճարանում, որի անունը չեմ հիշում (ի դեպ, ես բացարձակապես չեմ հիշում սրճարանների անունները, բայց հիշում եմ անուններ՝ այդ սրճարաններում), մենակ էր նստած: Խմում էր մուգ գարեջուր, ծխում էր, ու ինչն ամենաշատն ինձ զարմացրեց և հետաքրքրեց՝ միաժամանակ, գետի կողմ ամենևին չէր նայում, այլ մարդկանց: 

Երեկոյան տասն էր, ինչը շատ կարևոր է մեր պատմության համար: Իմիջիայլոց, եթե այն հետաքրքիր չէ, կարող եմ գրականության լայն ցուցակ տրամադրել՝ համ էլ ցույց տալով, որ ահագին կարդացել եմ: Երբ արդեն ընտրել էի իմ սեղանն ու տեղավորվել դրա շուրջ՝ մատուցողին ասելով, որ ինքս էլ գարեջուր եմ ուզում, բայց՝ բաց և սուրճ՝ անպայման տաք, նկատեցի, որ ժպտում է: Հնարավոր է թխությունս քաշեց, ու մարդն անմիջապես հասկացավ, որ ես էլ այս կողմերից չեմ ու շատ հնարավոր է ինձ էլ սփոփել է ծովը, բայց հնարավոր է պարզապես այն հայտնի անեկդոտի պես էր, երբ սեղանի շուրջ նստած տղային թվում է, որ դիմացը նստած աղջիկն իրեն է ժպտում, այնինչ պարզվում է, որ տղայի հետևում, պատին մի հրաշալի նկար է կախած... Մի խոսքով: Ժպտաց ու ինձ թվաց՝ ինձ: Դե ես էլ ժպտացի, ընդ որում, դրա համար ես ավելի հիմնավոր պատճառ ունեի, քանի որ նրա հետևում գետն էր, ինչն այս կողմերում ծովից՝ առնվազն հոտով չի տարբերվում: Չգիտեմ ինչու՝ նոր մարդ տեսնելիս առաջինն ինչ ուզում եմ հասկանալ նրա տարիքն է: Ենթադրեցի, որ կլինի 50-ն անց, բայց ոչ 60-ին մոտ՝ չնայած դատելով աչքերից, շատ հավանական կլիներ, եթե պարզվեր, որ այս մարդն առնվազն 60 դաժան գարուն է տեսել: Հանկարծ կանգնեց ու մոտեցավ իմ սեղանին.

-Պորտուգալացի՞ ես,-պորտուգալերեն հարցրեց:

Ես մի կողմից տխրեցի, որ պորտուգալացի չեմ, բայց մյուս կողմից ուրախացա, որ գոնե մոտավորապես կռահել էի անծանոթի ծննդավայրը: Որոշեցի կրեատիվ բան անել.

-Հայ եմ,-հայերեն ասացի:

Սկսեց խնդալ, ինչն առաջին պահին ինձ անհարգալից վերաբերմունք թվաց, հետո հանկլարծ մտածեցի, որ գուցե գի՞ժ է, բայց հանկարծ ու փառք Աստծո, շատ արագ, հասկացա, որ բա էլ ի՞նչ պետք է անի մարդը՝ նման իրավիճակում:

Սկսեցինք անգլերեն խոսել: Ես՝ որքան կարող եմ, նա՝ որքան կարող է: Լեզուները մի տեսակ, դժվար են տրվում ինձ՝ չնայած, ասեմ, մի անգամ, կարծեմ՝ անցյալ տարի, Փարիզից՝ Լիոն, այնուհետև Լիոնին մերձակա փոքրիկ (և կարմիր կտուրներով) Վիեն քաղաք եմ գնացել գնացքով, ու ինձ ուղեկցում էր ազգությամբ խորվաթ Ջուլիանը, և մենք ամբողջ ճանապարհին՝ մաքուր խորվաթերենով զրուցեցինք խորվաթական ֆուտբոլի մասին: Պետք է ասեմ՝ Ջուլիանը տպավորված էր... Մանավանդ երբ տարբեր շեշտերով արտասանում էին Լուկա Մոդրիչ անունը...

Գարունները պարզվեց 75-ն են, անունն էլ՝ Վիլհելմ:

-Ինչպես Նիդեռլանդների թագավորի՞նը,-ժպտացի ես:

Սպասածիս հակառակ՝ բանի տեղ չդրեց, բայց մյուս կողմից՝ ես էլ արդեն չեմ ժպտում, երբ անունս իմանալով, մարդիկ ասում են՝ ինչպես փոքրիկ քամի՞:

-Լավ թագավորություն է, արդեն կես դարից ավելի է, այստեղ եմ ապրում,-սա ասաց՝ ամենևին ինձ չնայելով:

Ես չգիտեի՝ ինչ խոսել, ավելի ճիշտ՝ ասելիքս էի փորձում մտքումս անգլերեն թարգմանել, որ խայտառակությունս հնարավորինս քիչ լինի, երբ նա ասաց.

-Այստեղ երկու տեղ կա, որ անպայման պետք է տեսնի տղամարդը... Կյոկենհոֆը, որտեղ կարող ես հանդիպել աշխարհի լավագույն ծաղիկներին և Կարմիր լապտերների փողոցը: Եղե՞լ ես:

-Ծաղիկներն արդեն տեսել եմ, իսկ Կարմիր լապտերների փողոց հենց այսօր եմ ուզում գնալ: Գիտեմ, որ երեկոյան 11-ից է սկսվում ամենահետաքրքիրը, մտածեցի՝ մեկ ժամ նստեմ գետի մոտ:

Նույնիսկ չժպտաց և ասաց.

-Գետը հետաքրքիր բան չէ. միշտ գնում է:

-Բայց հենց դա է...

-Ոչ,-ձայնս կտրեց,-գնալու մեջ հետաքրքիր է միայն գնացողի համար: Հավատա ինձ:

Եթե նույնիսկ անգլերեն հրաշալի իմանայի, կամ նա այս ամենը հայերեն ասեր, հազիվ թե կարողանայի պատասխանել, դրա համար էլ լռեցի:

-Ինչո՞վ ես զբաղվում,-հարցրեց,-նկատի չունեմ այստեղ. այստեղ պարզ է՝ բոլորը կամ հեծանիվ են քշում՝ ձևացնելով, թե երջանիկ են, կամ էլ մարիխուանա են ծխում՝ ձևացնելով, թե երջանիկ են:

-Գրող եմ,-առանց ամաչելու ասացի:

-Իսկ ի՞նչ ես գրում,-նոր սիգարետը վառելով ասաց ու նորից՝ առանց ինձ նայելու:

Ու իսկապես՝ իսկ ի՞նչ եմ գրում... Ինքը փրկեց.

-Ուրեմն գրո՛ւմ ես,-հաստատեց,-ճանապարհորդելը լավ է գրելու համար, չէ՞:

-Անփոխարինելի բան է,-չգիտեմ էլ՝ որտեղից հիշեցի անգլերեն «անփոխարինելի» բառը:

-Գիտե՞ս, միշտ մտածել եմ, որ դուք սրիկա եք, չնեղանաս:

Ժպտացի: Շարունակեց.

-Թվում է՝ ապրում եք ձեր կյանքը, բայց քիթներդ խոթում եք ուրիշների կյանքի մեջ:

-Դա լրագրողները չեն անո՞ւմ,-մի քիչ նեղացա այնուամենայնիվ:

Քմծիծաղ տվեց.

-Լրագրողները ոչինչ չեն անում: Դե իրենց թվում է, որ անում են, ընդ որում՝ կարևոր բան, բայց նրանց արածը գուցե օգնի, որ մարդն ավելի լավ, հարմարավետ, ազատ ապրի, բայց դա ոչ մի կապ չունի մարդու ներսի հետ. այնտեղ դուք եք ճանկռում:

Ես էլ սիգարետ վառեցի:

-Ինձ թվում է՝ էլ չի գա,-որոշ լռությունից հետո հանկարծ ասաց՝ տպավորություն ստեղծելով, որ այդ պահին ինքը լրիվ ուրիշ տեղում է:

-Ո՞վ:

-Կարևոր չէ,-վերադարձավ,-Գրողներին պետք է, որ պատմությունները հետաքրքիր լինեն, չէ՞:

Ես ուշադիր նրան էի նայում՝ զգալով, որ մարդն ասելիք ունի, ավելին՝ հենց ինձ:

-Հիսուն տարի առաջ ես էլ գնացի Կարմիր լապտերների փողոց: Առաջին ու վերջին անգամ: Նոր էի եկել Պորտուգալիայից ու տաք էի՝ իմ երկրի արևի պես: Անցնում էի պատուհանների մոտով, բայց այդ մեկից անցնել չկարողացա: Սիրուն էր: Չէ, բոլորն էին սիրուն, բայց նա աչքեր ուներ: Մեխվեցի: Հիշում եմ միայն, որ ինձ մոտեցավ՝ չգիտեմ կավատը, թե ոստիկանն ու ասաց՝ Կողմնորոշվիր վերջապես, մտնո՞ւմ ես ներս, թե՞ գնում ես: Ես ասացի՝ Մնում եմ: Արգելվա՞ծ է: Արգելված չէ: Դու կարող ես կանգնել ուզածդ պատուհանի առաջ ու նայել՝ ինչքան ուզում ես: Ճիշտ է պատուհանը կարող է փակվել վարագույրով, երբ նրա մոտ որևէ տղամարդ մտնի, բայց դա արդեն բախտի բան է: Իմ բախտը բերեց: Ես ամբողջ գիշեր կանգնեցի նրա բաց պատուհանի մոտ: Կխաբեմ, եթե ասեմ, որ միայն աչքերին էի նայում: Ես առաջին տղամարդն եմ, ու երևի միակը, որ նման բան է արել: Ուղղակի կանգնել է Կարմիր լապտերների փողոցում՝ ամբողջ գիշեր: Լուսաբացը միասին դիմավորեցինք: Նա միայն երկու անգամ մատներով կանչեց ինձ, պիտի ասեմ՝ զարմացած, թե ինչո՞ւ ներս չեմ մտնում: Ու գիտե՞ս ինչ արեցի, ես էլ նրան կանչեցի, որ դուրս գա, որ քայլենք: Չեկավ: Էլ երբեք չեմ տեսել նրան: Ու հիմա, կես դար անց, ես մտածում եմ, որ էլ չի գալու...

Չգիտեի՝ ինչ ասել: Հիշեցի, իհարկե, մեր Թորիկին էլ, Անժելին էլ, խնձորներն էլ, բայց չգիտեի՝ ինչ ասել: Նա ասաց.

-Ու քանի որ էլ չի գալու, կարող ես գրել այս մասին:

-Բայց ինչո՞ւ ներս չմտաք,-իհարկե լավագույն բանը չէր, որ կարող էի ասել այդ պահին:

Ժպտաց:

-Ոստիկանն էլ դա ասաց: Նրան էլ նույն բանը ասացի, բայց սպասիր, քանի որ դու գրող ես, արի քեզ գեղարվեստական ասեմ. ներս չմտա, քանի որ ներս մտնելս կնշանակեր պոռնկության շարունակություն, իսկ նրա դուրս գալը՝ ուրիշ բան, ուրիշ բան, ուրիշ բան... Անհնարին բան:

Ես մի գարեջուր էլ խմեցի: Ինքը հյուրասիրեց: Ասաց, որ մուգն ավելի լավն է՝ «բոլոր դեպքերում»: Ասաց ու գնաց՝ գետի ուղղությամբ, Կարմիր լապտերներին հակառակ: Ժամն արդեն գիշերվա մեկն էր, ես էլ գնացի:

Հովիկ Աֆյան